Kan de code voor het voorspellen van een berenmarkt gebroken worden?

Geschreven door Stijn Ceelen, Country Manager BinckBank België | 5 minuten

De heilige beleggingsgraal volgens Howard Marks

De legende van de Heilige Graal fascineert ons al sinds mensenheugenis in onze zoektocht naar de geheimen van het leven, het universum en het eeuwige leven. Algemeen wordt aangenomen dat de Heilige Graal de beker is waaruit Jezus dronk tijdens het laatste avondmaal. De beker zou ook gebruikt zijn tijdens de kruisiging om het bloed van Christus op te vangen. Volgens de overlevering is die door Jozef van Arimathea in veiligheid gebracht, al weet niemand waar. Steven Spielberg alludeerde in zijn avonturenfilm Indiana Jones and the Last Crusade dat de Nazi’s door het drinken van de Heilige Graal het eeuwige leven zou geschonken worden. In zijn bestseller de Da Vinci Code oppert Dan Brown dan weer dat de Heilige Graal een set van teksten is die bewijzen dat Jezus getrouwd was met Maria Magdalena en dat ze samen een dochter kregen, Sarah.

In de beleggerswereld is de Heilige Graal wellicht het perfect timen van een berenmarkt. Maar bestaat die perfecte markttiming wel of is dit gewoon een utopisch verlangen van beleggers naar een ideale beleggerswereld? Uiteindelijk kan perfecte markttiming gezien worden als volledige capitulatie op de laatste dag van een stierenmarkt en groteske aankoop op de laatste dag van een berenmarkt. Maar kunnen we die dagen überhaupt wel voorspellen?

Vandaag voorspellen is de sleutel tot succes

Veel beleggers en onderzoekers hebben zich al meermaals het hoofd gebroken over markttiming. Vaak falen ze, juist omdat ze de beurs te simplistisch voorstellen met eenvoudige vuistregels. In de blog Kan een nakende beurscrash voorspeld worden hebben we kort het werk van Didier Sornette toegelicht die endogene beurscrashes meent te voorspellen wanneer die veroorzaakt worden door een soort gezamenlijke vorm van speculatie en diabolische massahysterie. De crash van 2008 kreeg een minder krachtig signaal, juist omdat de financiële crisis niet door hebzucht en kuddegedrag werd ingeleid, maar haar oorsprong vond op de vastgoed- en kredietmarkt. De fundamentele hoeksteen in het denken van Howard Marks, de topman van Oaktree Capital Management, is dat financiële markten gewoonweg niet voorspeld kunnen worden. Althans niet met zo’n doorgedreven precisie op korte en middellange termijn dat we vandaag betere beleggingsbeslissingen zouden kunnen nemen.

William Sharpe – geen nobele onbekende – heeft onderzocht dat marktvoorspellers maar liefst 83% van de tijd gelijk moeten krijgen om eenzelfde rendement te behalen als beleggers die continu belegd blijven. Uiteraard betekent dit niet dat vandaag alle beleggingsuitkomsten dezelfde kans krijgen toegedicht. Door de huidige markttoestand te analyseren kunnen we zeer goed inschatten in welke fase de markt zich vandaag bevindt en zijn we volgens Howard Marks veel beter in staat om in te schatten wat de toekomst ons zal brengen.

 
Afbeelding: Howard Marks

Een goede voorbereiding is crucialer dan een goede voorspelling

Howard Mark’s betoog is uiteindelijk samen te vatten in 3 belangrijke lessen:

  • De wereld is cyclisch: vanuit ons christelijk denkbeeld zijn beleggers vaak snel geneigd om patronen op te sporen in het verleden en die trend rechtlijnig te extrapoleren naar de toekomst, een simplistische vuistregel die maar niet weg te branden valt uit ons menselijk brein. Spijtig genoeg groeien de bomen op de financiële markten niet tot in de hemel en is de beurs nu eenmaal cyclisch, met de nodige ups (bull-market) en downs (bear-market). Dit wil uiteraard niet zeggen dat er geen opwaartse trends bestaan, wel dat deze seculaire trendbeweging steeds gepaard gaat met een cyclisch verloop.
  • Feiten op de financiële markten vinden niet zomaar 1 na 1 plaats. Alles wat er in een bepaalde fase van de marktcyclus gebeurt, is juist de oorzaak waarom de cyclus zich in een volgende fase in de ene of andere richting beweegt. Elke marktcyclus is bij wijze van spreken een ketting van oorzaken en gevolgen.
  • Er bestaat niet zoiets als «de» marktcyclus: zo zijn er volgens Howard Marks maar liefst 7 marktcycli die sterk met elkaar verweven zijn. Hieronder vindt u een korte omschrijving van die 7 belangrijke cycli die het financiële landschap tekenen.

De economische cyclus:

Deze cyclus, die een inschatting maakt van onze macro-economische groei, ligt in feite aan de basis van het cyclisch verloop van de zakenwereld en de beurs. Bij een sterke economische groei slagen bedrijven erin hun winst te boosten en zullen aandelen bijgevolg sterk in waarde stijgen.

Howard Marks waarschuwt wel dat beleggers beter kunnen focussen op de langetermijntrend. De schommelingen – waar vooral economen en analisten tuk op zijn – hebben uiteraard op korte termijn een impact op bedrijven en beurs, maar verschuivingen in de onderliggende trend bepalen de winnaars en verliezers van de toekomst. Dit verklaart bijvoorbeeld deels waarom de Europese beurs de jongste 2 decennia minder goede adelbrieven kon voorleggen ten aanzien van de Amerikaanse. Europa kampt immers met een serieus vergrijzingsprobleem en een lagere productiviteit als gevolg van een (te) strenge regelgeving die de broodnodige innovatie fnuikt. En wat bepaalt nu onze economische toekomst? Juist … een toename van (werk)populatie en productiviteit.

De winstcyclus:

De verkoop- en winstcijfers van onze bedrijven hangen in zeer grote mate af van de gezondheid van onze economie. Sommige bedrijven reageren heel heftig op de economische cyclus, terwijl andere slechts matig of helemaal niet reageren. De impact van mindere of betere verkoopcijfers op de winst wordt immers verklaard door verschillen in operationele en financiële hefbomen die bedrijven gebruiken. Een goed begrip van deze hefboomwerking helpt beleggers – in functie van de economische context – de juiste pareltjes eruit te pikken.

Het beleggerssentiment:

Howard Marks vergelijkt de «mood swings» op de beurs met de beweging van een slinger. Hoewel het middelpunt van de slinger het best overeenkomt met het gemiddelde beleggersgemoed op de beurs, slingert de beurs meestal tussen extreem pessimisme of optimisme. Eén ding is wel duidelijk: bij eender welk extreem zal de beurs onvermijdelijk terug slingeren naar haar middelpunt om nadien richting het ander extreem door te slaan.

Een goed ijkpunt om het sentiment op de beurs te meten is bijvoorbeeld de «Fear & Greed Index» van CNNMoney die op basis van 7 indicatoren bepaalt of de Amerikaanse beurs nu gedreven wordt door angst of hebzucht.

De risicocyclus:

Volgens Howard Marks is beleggen niets anders dan het (ver)dragen van risico in navolging van winst of rendement. Superbeleggers zijn juist in staat om hun portefeuille zodanig samen te stellen dat ze profiteren van toekomstige ontwikkelingen in plaats van afgestraft te worden. Volgens hem is een juiste risico-inschatting dé sluitsteen die maakt dat de beleggingsboog overeind blijft staan.

De grootste bron van risico is het geloof dat er geen risico is. Een breed gedragen risicotolerantie is vaak juist de grootste voorbode op een verval van de beurs. Denk maar aan de periode die de crisis van 2000 voorafging … een periode waarin beleggers verzot waren op aandelen die noteerden aan een risicopremie van nul – ja, u leest het goed. Of nog niet zo lang geleden – in de jaren die de financiële crisis voorafgingen – werd het risico van verpakte rommelhypotheken gelijkgesteld aan dat van Duits of Amerikaans staatspapier.

De kredietcyclus:

Krediet is als het ware de levenslijn van een economie. Geen enkele economie kan overleven – laat staan floreren – zonder beschikbaar krediet. Krediet is de zuurstof voor een economie en u kan zich al inbeelden wat er gebeurt wanneer het volledig opdroogt: geen hypotheekleningen voor de aankoop van uw huis of geen bedrijfskrediet om uw activiteiten te laten groeien.

Volgens Howard Marks levert een volledig opgedroogde kredietmarkt juist de grootste koopjes op vanwege haar immense impact op economie, bedrijfswinsten en dus ook de beurs. Het verbaast dan ook niet dat centrale bankiers vanaf 2008 de geldkraan opendraaiden om de economie voldoende zuurstof te geven.

De cyclus van rommelkredieten: 

Rommelkredieten zijn leningen die worden toegekend aan noodlijdende bedrijven die vaak aan de rand van een faillissement staan. Het is ook in dit beleggingsdomein dat Howard Marks met Oaktree Capital Management zijn strepen heeft verdiend. In het verleden stelde hij meermaals vast dat – wanneer de kredietmarkt oververhit geraakt – de race naar de bodem geldschieters aanzet om slechte bedrijven begerig te financieren aan belachelijk lage rentes en om zwakkere schuldstructuren op poten te zetten. Het mantra van Howard Marks is daarentegen een focus op goede bedrijven met een barslechte balans.

Een goede rommelkredietbelegger kijkt in eerste instantie naar de waarde van een noodlijdend bedrijf (voor én na bankroet), hoe die waarde zal verdeeld worden onder alle schuldeisers en hoe lang dat proces zal aanslepen. Het antwoord op deze vragen bepaalt het jaarlijks rendement van een stukje schulden dat gekocht kan worden aan een bepaalde prijs.

De vastgoedcyclus:

Belgen zijn met een baksteen in hun maag geboren. Of zo luidt het spreekwoord. De belangrijkste motieven die beleggers opwerpen om in vastgoed te beleggen zijn de natuurlijke indekking tegen inflatie, het argument van de eigen woning en het tekort aan huizen, kantoren en zorgcentra. Dit is allemaal misschien waar, maar deze argumenten vervallen tot drogredenen wanneer de aankoopprijs veel te hoog ligt.

De vastgoedmarkt bevat immers 1 ingrediënt dat de bovenstaande cycli niet delen: de ontzettend lange doorlooptijd van vastgoedontwikkelingen! In de jaren en maanden van bouwplannen tot opening is de kans groot dat de economie ondertussen van top naar dal tuimelt. Vastgoedprojecten die in gouden tijden worden opgestart, openen waarschijnlijk pas in de magere jaren. De leegstand zet bijkomende druk op huurinkomsten en verkoopprijzen, en de vicieuze cirkel is weer rond. Denk maar aan de gevolgen van de vastgoedmanie in Spanje en Ierland na het uitbarsten van de financiële crisis. Of was het nu een kredietcrisis? Of een vastgoedcrisis?

Hoe u de komst van een berenmarkt kan inschatten

Indien u meer wenst te weten te komen over het werk van Howard Marks, kan ik u ten stelligste zijn boek «Mastering the Market Cycle: Getting the Odds on Your Side» aanraden.

Eerlijk gezegd is het een luxe om 50 jaar beleggingservaring zo begrijpelijk samengevat te zien in 1 boek. Howard Marks beheerst de kunst om complexe zaken als kinderspel te laten klinken, net als Warren Buffett. Maar vergis u zeker niet, dit is werkelijk beleggingsdenken op het allerhoogste niveau. Smaakt het naar meer, dan verwijs ik ook graag even naar de tweemaandelijkse nieuwsbrieven van Howard Marks die u gratis kan terugvinden op de website van Oaktree Capital Management.

Als kers op de taart vindt u in het boek op pagina’s 212 en 213 een eenvoudig raamwerk (zie ook hieronder) om de gezondheidstoestand van de beurs en dus een nakende berenmarkt vakkundig te beoordelen. Zoals de auteur zelf aangeeft, zijn de meeste beoordelingscriteria niet wetenschappelijk en moeilijk te kwantificeren. Sommigen zijn zelfs al schertsend bedoeld. Toch geeft onderstaand kader u een behoorlijk goed gevoel van wat de financiële markten te wachten kan staan.

Economie Hoogconjunctuur Laagconjunctuur
Vooruitzichten Positief Negatief
Geldschieters Gretig Terughoudend
Kapitaalmarkten Los Strak
Kapitaal Overvloedig

Schaars

Leningsvoorwaarden Gemakkelijk Restrictief
Interestvoeten Laag

Hoog

Kredietspreads Eng Breed
Beleggers

- Optimistisch

- Gretig om te kopen

 - Pessimistisch

- Geen koopinteresse

Activa-eigenaars  Houden Haasten zich richting uitgang
Verkopers Weinig Veel
Markten Overladen Leeg
Fondsen

- Moeilijk om binnen te geraken

- Dagelijks nieuwe fondsen

- Open voor iedereen

- Enkel de besten kunnen geld ophalen

Recente prestatie Sterk Zwak
Activaprijzen Hoog Laag
Prospectieve rendementen Laag Hoog
Risico Hoog Laag
Beleggersgedrag

- Agressief

- Breed bereik

- Voorzichtig

- Selectief

Potentiële fouten

- Te veel kopen

- Meer betalen

- Te veel risico nemen

- Te weinig kopen

- Weglopen

- Te weinig risico nemen



Belangrijke informatie

Dit artikel is niet bedoeld als individueel beleggingsadvies of als een individuele aanbeveling tot het uitvoeren van bepaalde beleggingen in hoofde van BinckBank. De fiscale behandeling is afhankelijk van de individuele omstandigheden van een cliënt en kan in de toekomst aan wijzigingen onderhevig zijn. Aan elke belegging zijn risico's verbonden. Hierbij geldt meestal dat een belegging met een hoog verwacht rendement grote risico's met zich meebrengt. De kosten en lasten verbonden aan Laten Beleggen kan u raadplegen in de Tarievenlijst op www.binck.be.

Auteur

Stijn Ceelen, Country Manager BinckBank België

Stijn Ceelen is sinds 2017 Country Manager bij BinckBank België en geeft af en toe zijn mening over de financiële markten en hun verloop. 

Ook interessant voor u